Қаржылық сауаттылық

1. Қаржылық өнімдер бойынша түсіндірмелер

«Деньги говорят» МҚҰ ЖШС (бұдан әрі – МҚҰ) Микрокредит беру қағидаларына сәйкес жеке тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге микрокредиттер ұсынады. Клиенттердің ыңғайлылығы үшін төменде микрокредиттердің негізгі түрлерінің қысқаша сипаттамасы, олардың негізгі шарттары мен ерекшеліктері қарапайым және түсінікті тілде берілген.

1.1. МҚҰ ұсынатын қаржылық өнімдердің микрокредит түрлері және негізгі шарттары

«Деньги говорят» МҚҰ ЖШС микрокредиттердің мынадай түрлерін ұсынады:

Параметр	«45 күнтізбелік күнге дейінгі мерзімге» микрокредит	«Кестесі бар Микрокредит»	«ЖК үшін 45 к.к.-ге дейінгі микрокредит»	«ЖК үшін кестесі бар микрокредит»
Сомасы (теңге)	тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК-тің 45 еселік мөлшерінен аспайды	100 000-нан 1 000 000-ға дейін	80 000-нан 300 000-ға дейін	300 000-нан 1 000 000-ға дейін
Мерзімі	45 к.к.-ге дейін	1 айдан 12 айға дейін	45 к.к.-ге дейін	1 айдан 12 айға дейін
Сыйақы мөлшерлемесі (жылдық %)	тәулігіне 0,29%-дан, бірақ берілген микрокредит сомасының 50%-нан аспайды	Жылдық 37,50% (отыз жеті бүтін елу сотық пайыз)	Жылдық 36,50% (отыз алты бүтін елу сотық пайыз)	Жылдық 38,75% (отыз сегіз бүтін жетпіс бес сотық пайыз)
ЖТСМ	тәулігіне 0,3%-дан аз, бірақ 179%-дан аспайды	46%-дан аспайды	46%-дан аспайды	46%-дан аспайды
Өтеу әдісі	Біржолғы төлем	Аннуитеттік / Дифференциалданған	Біржолғы төлем	Аннуитеттік / Дифференциалданған
Қамтамасыз ету	Қамтамасыз етусіз	Қамтамасыз етусіз	Қамтамасыз етусіз	Қамтамасыз етусіз
Комиссиялар	Алынбайды	Алынбайды	Алынбайды	Алынбайды

1.2. Комиссиялар және өзге де төлемдер

ҚР «Микроқаржылық қызмет туралы» Заңының 7-бабы 3-тармағының 1-2-тармақшасына сәйкес МҚҰ қарыз алушылардан сыйақы (пайыздар) мен міндеттемелерді орындауды кешіктіргені үшін тұрақсыздық айыбынан (өсімпұлдан) басқа ешқандай төлем алмайды. Ұйым микрокредитті мерзімінен бұрын толық немесе ішінара өтегені үшін комиссия (айыппұл) алмайды.

1.3. Төлемдерді кешіктіргені үшін тұрақсыздық айыбы (өсімпұл)

Микрокредит түрі	Тұрақсыздық айыбының (өсімпұлдың) мөлшері
«45 к.к.-ге дейінгі мерзімге» микрокредит	Орындалмаған міндеттеме сомасының 0,3% мерзімі өткен әрбір күн үшін.
«Кестесі бар Микрокредит»	Мерзімі өткен төлем сомасының 0,5% мерзімі өткен әрбір күн үшін.
«ЖК үшін 45 к.к.-ге дейінгі микрокредит»	Орындалмаған міндеттеме сомасының 0,5% мерзімі өткен әрбір күн үшін.
«ЖК үшін кестесі бар микрокредит»	Мерзімі өткен төлем сомасының 0,5% мерзімі өткен әрбір күн үшін.

2. Микрокредитке байланысты тәуекелдер және міндеттемелерді орындамаудың салдарлары

Микрокредит алу туралы шешім қабылдағанда өзіңіздің қаржылық мүмкіндіктеріңізді салқын қанмен бағалаңыз. Шарт бойынша міндеттемелерді орындамау ауыр жағымсыз салдарға әкеледі.

2.1. Қаржылық тәуекелдер

Тұрақсыздық айыбының (өсімпұлдың) есептелуі қарыз алушының берешегінің жалпы сомасын арттырады. Мерзімнің әрбір өткен күні берешектің өсуіне әкеледі.
Мерзімінен бұрын талап ету кезінде қарыз алушы негізгі борышты, сыйақыны және тұрақсыздық айыбын қоса алғандағы берешектің барлық сомасын бір мезгілде қайтаруға міндетті.

2.2. Несиелік тарих үшін салдарлар

Мерзімі өткен берешек туралы ақпаратты қоса алғандағы Шарт бойынша міндеттемелердің орындалуы туралы мәліметтер ҚР заңнамасында белгіленген тәртіппен несие бюроларына берілуі мүмкін.
Мерзімі өткен берешектің және теріс несиелік тарихтың болуы болашақта банктердің, МҚҰ мен өзге де қаржы ұйымдарының несие беру туралы шешіміне әсер етуі мүмкін.
Несиелік тарихта қамтылған ақпарат ҚР-дың несиелік бюролар және несиелік тарихтарды қалыптастыру туралы заңнамасына сәйкес сақталады және пайдаланушыларға ұсынылады.

2.3. Мәжбүрлеп өндіріп алу

Қарыз алушы Шарт бойынша міндеттемелерді орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда Ұйым берешекті өндіріп алу туралы талаппен сотқа жүгінуге құқылы. ҚР заңнамасымен қарастырылған жағдайларда Қарыз алушыға мемлекеттік бажды және іс қарауға байланысты өзге де шығыстарды қоса алғандағы сот шығындары жүктелуі мүмкін.
Заңды күшіне енген сот актісі және (немесе) атқарушылық құжат негізінде ҚР заңнамасымен белгіленген тәртіпте атқарушылық іс жүргізу қозғалуы мүмкін. Атқарушылық іс жүргізу шеңберінде ҚР заңнамасымен қарастырылған мәжбүрлеп орындату шаралары қолданылуы мүмкін, соның ішінде борышкердің ақша қаражатына және мүлкіне өндіріп алу қолданылуы мүмкін.
Ұйым Шарт бойынша талап ету құқығын үшінші тұлғаға беруге немесе ҚР заңнамасымен белгіленген тәртіппен берешекті реттеу және өндіріп алу үшін коллекторлық агенттікті тартуға құқылы.

Микрокредитті өтеу тәсілдері

Қарыз алушы микрокредитті кез келген ыңғайлы тәсілмен өтей алады:

МҚҰ сайтындағы Жеке кабинетте банк картасымен;
МҚҰ деректемелері бойынша мобильді қосымша немесе кез келген банк бөлімшесі арқылы банктік аударыммен;
МҚҰ пайдасына төлемдер қабылдайтын серіктестердің төлем терминалдары арқылы.

3. Оқыту материалдары

3.1. Микрокредит алу кезінде нені ескеру қажет.

Микрокредит алу туралы шешім қабылдағанда мынадай ережелерді сақтау ұсынылады:

Микрокредитті тек шынымен қажет мөлшерде және оны міндетті шығыстарға нұқсан келтірмей уақтылы өтей алатындығыңызға сенімді болған жағдайда ғана алыңыз.
Шартқа қол қоймас бұрын микрокредиттің негізгі шарттары, оның толық құны, сыйақы мөлшері және жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСМ) туралы мәліметтерді қамтитын Негізгі ақпараттық құжатпен (НАҚ) мұқият танысыңыз.
Өзіңіздің қаржылық мүмкіндіктеріңіз бен борыштық жүктемеңізді бағалаңыз. Барлық несиелік міндеттемелер бойынша ай сайынғы төлемдердің мөлшері табысыңызға сәйкес болуы және тамақ, тұрғын үй, коммуналдық қызметтер мен басқа да қажетті төлемдерді қоса алғандағы міндетті шығыстарды өтеуге кедергі болмауы тиіс.
Бұрын алынған несиені (микрокредитті) өтеу үшін ғана жаңа микрокредит ресімдеу ұсынылмайды, себебі бұл борыштық жүктеменің артуына және қаржылық жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін.
Микрокредит беру шарты бойынша міндеттемелерді уақытылы орындауға кедергі болатын жағдайлар туындаған жағдайда мерзімі өткен берешек пайда болғанға дейін мүмкін болатын реттеу нұсқаларын қарастыру үшін МҚҰ-ға дереу жүгіну ұсынылады.

4. Қаржылық сауаттылық не үшін керек?

Қаржылық сауаттылық — бұл адамға өз ақшасын дұрыс басқаруға, негізделген қаржылық шешімдер қабылдауға және қаржылық тәуекелдерден өзін қорғауға көмектесетін білім мен дағдылар.

Қаржылық сауатты адам:

жеке және отбасылық бюджетті жоспарлайды;
қаржылық «қауіпсіздік жастығын» қалыптастырады;
несиелер мен микрокредиттерді саналы пайдаланады;
қаржылық міндеттемелерін уақтылы орындайды;
қаржылық өнімдерді салыстырып, ең тиімді шарттарды таңдай алады;
қаржылық қызметтер тұтынушысы ретінде өз құқықтарын біледі;
алаяқтық схемаларды таниды.

Қаржылық сауаттылық шамадан тыс борыштық жүктемеден аулақ болуға, жеке қаражатты сақтауға және қаржылық тұрақтылықты арттыруға көмектеседі.

Киберқауіпсіздік

Киберқауіпсіздік — бұл сіздің жеке деректеріңізді, банктік шоттарыңыз бен ақша қаражатыңызды алаяқтардан қорғау.

Өзіңізді қорғау үшін:

SMS-кодтарды, PIN-кодтарды, банктік карттың CVV-кодын, логиндер мен парольдерді ешкімге хабарламаңыз;
SMS, мессенджерлер және электрондық поштадан күдікті сілтемелерге өтпеңіз;
күрделі бірегей парольдер мен екі факторлы аутентификацияны пайдаланыңыз;
қосымшаларды тек ресми дүкендерден орнатыңыз;
дербес деректерді енгізер алдында сайт мекенжайын тексеріңіз;
мобильді телефоныңыз бен банк қосымшаларына қол жеткізуді үшінші тұлғаларға бермеңіз.

Алаяқтыққа күдіктенсеңіз:

Банк картасын немесе шотты дереу бұғаттаңыз.
Банкке немесе микроқаржы ұйымына хабарлаңыз.
Құқық қорғау органдарына жүгініңіз.
Қажет болған жағдайда барлық маңызды сервистердің парольдерін өзгертіңіз.

Қаржылық қызметтерді тұтынушы ретіндегі құқықтарыңыз бұзылды ма?

Қаржылық қызметтердің әрбір тұтынушысы құқылы:

қаржылық өнімнің шарттары туралы толық және дұрыс ақпарат алуға;
шартқа қол қойғанға дейін онымен танысуға;
төлемдер кестесін және берешек туралы ақпаратты алуға;
шағымдармен жүгінуге және дәлелді жауап алуға;
заңнамада белгіленген тәртіппен өз құқықтарын қорғауға.

Егер құқықтарыңыз бұзылса:

Қаржы ұйымына жазбаша өтініш беріңіз.
ҚР заңнамасында көзделген мерзімдерде жауапты күтіңіз.
Мәселе шешілмесе, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне (ҚНРДА) жүгініңіз.
Қажет болған жағдайда өз құқықтарыңызды сот тәртібімен қорғаңыз.

Қаржы ұйымдары ҚР заңнамасының талаптарын сақтауға және қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге міндетті.

Балалар және алаяқтар

Балалар мен жасөспірімдер де интернет-алаяқтардың құрбаны болуы мүмкін. Ең көп таралған схемалар:

жеңіл табыс уәдесі;
SMS-тен кодты айтуды сұрау;
жалған байқаулар мен ұтыс ойындары;
ойын валютасын немесе заттарды өте төмен бағамен сатып алу ұсыныстары;
достардың атынан ақша аударуды сұрайтын хабарламалар;
жалған сайттар мен қосымшаларға сілтемелер.

Ата-аналарға ұсынылады:

балаға жеке деректер мен банк ақпаратын айтуға болмайтынын түсіндіру;
ересектердің банк карталарын бақылаусыз ойын аккаунттарына байламау;
құрылғыларда ата-ана бақылауын пайдалану;
интернеттегі қауіпсіз мінез-құлық қағидаларын үнемі талқылау;
кез келген күдікті хабарламалар кезінде ата-анаға жүгіну қажеттігін түсіндіру.

Балаларға арналған басты қағида: парольдерді, SMS-кодтарды, банк карталарының деректерін ешқашан айтпау және бейтаныс адамдардың өтініші бойынша немесе күмәнді сайттар арқылы ақша аудармау.